|
Z czego zrobiona jest kukła Marzanny, jak ją niegdyś zwano i co symbolizuje? Obyczaj topienia Marzanny - informacje, historia, przesądy i ciekawostki. Także informacje związane z pierwszym dniem wiosny.
21 marca - pierwszy dzień wiosny • Topienie Marzanny • Dzień wagarowicza Wiosna
• Kalendarzowa (astronomiczna) wiosna co roku rozpoczyna się 21 marca. Właśnie tego dnia dzień i noc są równej długości. W naszej szerokości geograficznej o tej porze roku przyroda budzi z zimowego snu. Zielenią się trawniki, kiełkują kwiaty i pąki na gałęziach drzew, jest coraz cieplej. To także czas zasiewów i oczekiwania na plony. Ludzie wierzyli, że obrzęd topienia Marzanny może to przyśpieszyć, ma też symbolizować dostatek w nadchodzącym roku. Kiedy topiona jest Marzanna?
• Jednym ze staropolskich zwyczajów (opisanych już w XV wieku), jest zwyczaj (obrzęd) Topienia Marzanny. Obecnie ma on miejsce 21 marca czyli w pierwszy dzień kalendarzowej wiosny. Wcześniej miał on miejsce w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, zwaną Białą, Czarną albo Smiertną. Wygląd Marzanny
• Marzannę zwykle wykonaną z wiechcia słomy, grochowin lub konopi, które symbolizowały śmierć i bezruch. Czasem też gałęzi lub gałganków (szmatek). Ubrana jest w białą suknię. Przyozdabia się ją wstążkami, koralikami i kwiatami. Kukłę Marzanny podpala się, a następnie wrzuca się do pobliskiej rzeki (ewentualnie do jeziora czy innego akwenu wodnego), co ma symbolizować koniec zimy i początek wiosny. Inne określenia Marzanny
• Kukle Marzanny nadawano wiele określeń: Morena, Marzanik (od słów: "mor", "mara", "zmora"), Śmierztecka, Śmiertka, Śmiercicha, nawet Śmierć. Marzanna to uosobienie zimy oraz śmierci. Wyprowadzenie jej po za zabudowania wsi i spalenie lub zatopienie miało przywołać wiosnę. Topienie Marzanny obecnie
• W kolejnych stuleciach obrzęd topienia Marzanny nabierał coraz bardziej zabawowego charakteru. Obecnie to głównie zabawa dla dzieci i młodzieży. Jest to świetna okazja do wyjścia ze szkoły (przepadają lekcje!). Często także jest pretekstem do wagarowania bez zgody nauczycieli, którzy zwykle wagarowanie w dniu 21 marca traktują z większym pobłażaniem niż wagary w inne dni roku szkolnego. 
Ciekawostki - Marzanna
• Nieco podobny charakter do obrzędu topienia Marzanny, ma chrześcijański zwyczaj święcenia palm wielkanocnych, które miały być zwiastunami wiosny i urodzaju. Wykonywano je zazwyczaj z ziół, aby po poświęceniu w Niedzielę Palmową, robić z nich wywar dla cielnych krów, który miał je uchronić przed chorobami i zapewnić wydajność. • Jan Długosz nazwał pozbywanie się słomianej maszkary "obyczajem starodawnym", łącząc go z niszczeniem pogańskich bożków w czasie Mieszka I. Inni historycy uważali, że obrzęd ten miał chronić przed morowym powietrzem, czyli zarazą nękającą Europę. Niekiedy wskazywano na związek z tradycjami antycznego Rzymu. • Przesąd: nie wolno dotykać pływającej w wodzie kukły (Marzanny), bo uschnie wtedy ręka; należy jak najszybciej odejść nie oglądając się za siebie, bo można się rozchorować. Trzeba też uważać, by się nie potknąć i nie upaść, bo to oznacza śmierć w ciągu najbliższego roku. • Na Śląsku kukłę Marzanny odziewano w paradny strój weselny, a na głowę wkładano jej wianek. Obnoszono ją po wszystkich domach we wsi, po czym zdzierano z niej ubranie i rozrzucano je po polach. Ciekawostki - pierwszy dzień wiosny
• U Czechów, na Morawach, w Wielkorusi i Białorusi pierwszy dzień wiosny rozpoczynał się 25 kwietnia i był związany z kultem Świętego Jerzego. Ponieważ był on ulubioną postacią ludu, jego kult od V wieku zaczęto wiązać z dniem 23 kwietnia. • 25 marca w Polsce obchodzono Święto Matki Boskiej Roztwornej. Wierzono, że tego dnia otwiera się ziemia, by przyjąć pierwsze ziarna i rodzić nowe życie. Od rana przy zasłanym białym obrusem stole, spożywano biały chleb z solą i odmawiano modlitwy. Gospodarz brał obraz świętego Jerzego i wraz w całą rodziną odwiedzał swój inwentarz, aby zapewnić płodność i urodzaj na najbliższy rok. • W niektórych regionach Polski rozwiązywano snopki w stodołach, aby szczęście i dobrobyt gościł w ich domach. Wierzono, że tego dnia płazy i gady opuszczają swe podziemne kryjówki, a robaki rozpoczynają swoje podziemne życie, by uszlachetniać glebę. Zobacz też:
Prima a prilis * Śmiech * Prima aprilis * Rysunek satyryczny
|
